Boðberi kærleikans- Arfleifð Ólafíu Jóhannsdóttur

Boðberi kærleikans- Arfleifð Ólafíu Jóhannsdóttur (1863-1924)

Ólafía Jóhannsdóttir (1863) átti stórmerkilega ævi sem gaf ríkulegan ávöxt, ekki í veraldlegum skilningi heldur andlegum. Í dag 100 árum eftir að hún kvaddi þessa jarðvist prýðir stytta af henni í miðbæ Osló, og hefur gert í þónokkur ár og þar að auki er gatan ,,Olafiagangen,, nefnd í höfuðið á henni. Sú sama stytta er fyrir framan hátíðarsal Háskóla Íslands og var sett þar upp árið 1999. Hvað er svona merkilegt við líf og starf Ólafíu? Íslensku konunnar sem hefur verið meðal annars nefnd Móðir Teresa norðursins, konan með ljósið og boðberi kærleikans.

Ólafía Jóhannsdóttir

Uppvöxtur og ævi

Ólafía Jóhannsdóttir var fædd 22.október 1863 að prestsetrinu Mosfelli í Mosfellsdal. Hún var dóttir hjónanna, séra Jóhanns Benediktssonar og Ragnheiðar Sveinsdóttur. Hún ólst upp hjá fósturforeldrum í Viðey í Kollafirði og átti sínar bestu æskuminningar þar. Hún flutti síðan ung til Reykjavíkur til Þorbjargar Sveinsdóttur fóstru sinnar sem var ljósmóðir. Ólafía var gáfuð og vel lesin og fór í Kvennaskólann og nýtti gáfur sínar og hæfileika við ýmiss störf og var sannarlega á undan sinni samtíð. Hún var málsvari fyrir  jafnrétti kynjanna, tók að sér málefni Bindindishreyfingarinnar og vann að áfengisbindindum í samfélaginu. Einnig talaði hún fyrir því að Íslendingar fengu sinn eigin Háskóla og hélt marga fyrirlestra um aukið kvenfrelsi. Hún var hluti af kristnum kvenfélagshreyfingum sem stofnuðu m.a. Hvítabandið. Ólafía hélt marga fyrirlestra hér heima og erlendis og vakti athygli hvert sem hún fór fyrir ræðusnilld og mikla útgeislun. Hún ferðaðist mikið, meðal annars til Noregs og Bretlands og kynntist nýjum stefnum og áhugaverðu fólki. Hún var á tímabili að selja erlendar tryggingar á Íslandi fyrst allra manna. Hún var einnig fyrst íslenskra kvenna að rita æviminningar sínar í bók. Allt hennar starf sýnir frumkvöðul að verki með háleitar hugmyndir sem voru á undan hennar samtíð.   

Trúarleg vakning

Ólafía lýsir í bók sinni,, Frá myrkri til ljóss“ frelsun eða afturhvarfi til Krists í andlegri vitrun sem hún varð fyrir þegar hún var stödd í Noregi. Það varð upphafið að köllun hennar að starfa meðal þeirra sem minna mega sín og veita umkomulausum konum sem var útskúfað af þjóðfélaginu, kærleika, virðingu og hjálp.  Samkvæmt systur hennar Sigurbjörgu Jóhannsdóttur, var það stefna Ólafíu að leitast við af fremsta megni að gera Guðs vilja. Það kristilega líferni sem Jesú Kristur lagði grundvöll að var henni sífelld uppspretta köllunar.  Vegvísir hennar var það sem Jesús sagði í Matteusarguðspjalli, að það sem menn gjöra sínum minnstu bræðrum það gjöra þeir Guði (Matt.25.40). Hún var drifin áfram að hjálpa þeim sem minna mega sín og vekja von um kærleika Guðs og frelsi. Hún vann starf sitt í mikilli auðmýkt og það endurspeglaðist í þjónustu hennar þar sem hún gaf sig alla fram, einnig gaf hún frá sér veraldlega hluti, þjóðbúning sinn, skart og víravirki, og eina sem hún hélt eftir, var skotthúfan. Hún lifði í raun eftir orðum Jóhannesar skírara,, Hann á að vaxa en ég að minnka.” (Jóh.3.30). 

Köllun til kærleiksþjónustu- Boðun vonarinnar

Ólafía hóf starfsemi sína í helsta fátækrahverfi Oslóar, í Vaterland, og sinnti konum sem voru utangarðs og voru flestar fastar í vítahring, fíknar og vændis. Hún átti afdrep þar í kvistíbúð sinni, og sinnti hún starfi sínu nánast alla tíma dags. Alltaf stóðu dyrnar hennar opnar fyrir konunum og bauð hún þeim oft gistingu og hlýju. Ólafía lýsir starfi sínu í bók sinni ,, Aumastar allra: Myndir frá skuggahliðum Kristjaníu” sem var gefin út árið 1916. Vakti bókin mikla athygli á sínum tíma, bæði einstök skrif hennar og það óeigingjarna starf í þágu kvenna sem enginn vildi hjálpa. Gaf það nýja sýn í líf þessara óhamingjusama kvenna og hvernig lífsbaráttan, áföll og fleira hafði litað líf þeirra. Þetta var tímamótaverk, enda Ólafía frumkvöðull í þessari líknarþjónustu. Ólafía hafði upplifað sjálf vonleysi og gat því sett sig í spor kvennanna og viljastyrkur hennar, trú og næmni fyrir líðan annarra hjálpaði henni í starfi. Mildi og gæskan hennar Ólafíu spegluðust í augum hennar sem lýstu af kærleika og enginn gleymdi svip hennar. Hún var kölluð boðberi kærleikans. Ólafía hafði trúna sem hjálpaði henni í gegnum erfiða dali. Vonin gaf henni kraft og þolgæði. Hún gaf starfi sínu nafnið ,,Boðun vonarinnar“. Hún bjó yfir mikilli ró og öryggi og þó hún gengi um nætur á hættulegu svæði fátæktar og eymdar, dirfðist enginn að ráðast að henni. Trú hennar var forsenda köllunar hennar og hún var sannarlega fætur og hendur Krists á þessum eymdarstað sem gaf henni kjarkinn til að sinna starfi sínu.

Starfsemin óx og Louise sem var hjúkrunarkona og djákni gekk í lið með Ólafíu. Þær þurftu brátt að stækka við sig og fengu hjálp frá góðum velgjörðarmönnum ásamt Hvítabandskonum sem söfnuðu fyrir stærra húsnæði og árið 1912, fluttu þær Louise í húsið í Rodelokke í Spörvaskjóli.  Þarna komu margar konur og bjuggu hjá þeim í von um betra líf og gátu þær hýst 10 konur í senn og voru þær á aldrinum 14 ára til 50 ára. Árið 1913 þurfti Ólafía frá að víkja vegna veikinda. Eftir veikindi Ólafíu var önnur forstöðukona fundin og var hússjóður stofnaður fyrir starfsemina og Hvítabandið gat keypt enn stærra húsnæði árið 1923 og fyrsta árið voru um 1143 stúlkum sinnt, eða 10 sinnum fleiri en þær Louise gátu sinnt í Spörvaskjóli.  Arfleifð Ólafíu og góður ávöxtur starfs hennar, varð til umbóta í norsku samfélagi. Hugsjón og kærleiksþjónusta einnar manneskju sem fylgdi köllun sinni bar margfaldan ávöxt.

Ólafía vann að köllun sinni í hljóði, í verki og þjónustu, fór braut sem enginn annar vildi feta. En það opnaði dyr að þjónustu þar sem þúsundir fengu hjálp. Ein af mörgum frumkvöðlum þar sem starf hennar  leiddi til velferðarþjónustu sem er svo sjálfsögð í dag. Það er gott að minna sig á upphafið og hvaðan sú uppspretta kemur.

Ólafía var konan með ljóskerið sem lýsti leið fyrir utangarðskonur í gegnum dimman dal í byrjun síðustu aldar. Við erum öll kölluð til kærleiksþjónustu bæði innan kirkjunnar og utan og því ættum við að líta á starf Ólafíu sem mikið og gott fordæmi. Félagsráðgjafar líta á hana sem frumkvöðul í starfi þeirra. Einnig geta djáknar lært af hennar þjónustu og má segja að hún hafi verið hinn fyrsti djákni 20. aldarinnar þó hún vígðist ekki formlega til starfs eða titils. En sannarlega var hún virk í kærleiksþjónustu fyrir frelsara sinn Jesú Krist. 

Það er greinilegt að líf Ólafíu skilur eftir sig ljós og arfleifð, enn þann dag í dag, enduróm frá kærleiksgeisla frelsarans sem hún sannarlega fylgdi í köllun sinni og starfi.

Jesús sagði,, Þér eruð ljós heimsins. Borg sem á fjalli stendur, fær ekki dulist. Ekki kveikja menn heldur ljós og setja undir mæliker heldur á ljósastiku og þá lýsir það öllum í húsinu. Þannig lýsi ljós yðar meðal mannanna að þeir sjái góð verk yðar og vegsami föður yðar sem er á himnum.”(Matt.5.14-16).

Að fylgja köllun sinni á veg kærleikans er hvatning fyrir okkur öll því öll getum við látið gott af okkur leiða til náungans og það getur byrjað með áhuga, virðingu og einu brosi.

Lokaorð er ljóð Ólafíu sem lýsa hennar köllun í ævistarfi og arfleifð.

,, Um allar álfur streymir

sú undraverða lind

er flytur líf og lækning

og laugar burtu synd.

Hún andans unað glæðir

með ilmi hreinleikans,

og hjartans hafís bræðir

með hita kærleikans.

Frá krossi fyrst hún kemur,

Hin kærleiksdjúpa lind,

sem friðar hjörtun hrelldu

og hreinsar oss af synd.

Sú lindin himinhreina

Er herrans Jesú blóð.

Ó, krjúpið, þreyttu þjóðir,

við þetta náðarflóð.  

Ólafía Jóhannsdóttir. 

(Úr bókinni, Frá myrkri til ljóss, 1925).